Nông nghiệp ngày càng khó thu hút đầu tư nước ngoài

Là ngành có tiềm năng và lợi thế để phát triển, song nông nghiệp ngày càng khó thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), và tỷ trọng vốn FDI vào nông, lâm, ngư nghiệp của Việt Nam ngày càng tiến dần về con số 0.
 

Với nhiều lợi thế về phát triển ngành nông thủy sản, nhưng việc thu hút nguồn vốn FDI vào lĩnh vực này của Việt Nam ngày càng thấp - Ảnh minh họa: Hùng Lê
 

Báo cáo của Cục Đầu tư nước ngoài thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho thấy trong tháng đầu tiên của năm nay chỉ có duy nhất có một dự án đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp được cấp giấy chứng nhận đầu tư với tổng số vốn đăng ký là 100.000 đô la Mỹ - một con số quá nhỏ so với tổng vốn FDI cam kết trong tháng này là trên 392 triệu đô la Mỹ cho 44 dự án.

Điều đáng chú ý là trong khi đầu tư nước ngoài vào Việt Nam có xu hướng tăng trong hầu hết các lĩnh vực như công nghiệp-xây dựng, dịch vụ du lịch, công nghệ cao... thì nông nghiệp lại là lĩnh vực đứng ngoài cuộc.

Xu hướng dòng vốn FDI bỏ qua nông nghiệp ngày càng thể hiện rõ qua các con số thống kê. Cụ thể, nếu như năm 2001, vốn FDI vào nông nghiệp còn chiếm tới 8% tổng vốn FDI cả nước, thì đến nay, theo cơ quan xúc tiến đầu tư nước ngoài, vốn FDI vào ngành nông, lâm nghiệp, thủy sản chỉ còn khoảng 1,46% tổng vốn FDI cam kết vào Việt Nam.

Các dự án FDI chủ yếu tập trung vào một số lĩnh vực như trồng rừng, chế biến gỗ và lâm sản, chăn nuôi và chế biến thức ăn chăn nuôi. Vốn đầu tư cho các ngành chế biến nông sản, thủy sản rất ít.

Kết quả thu hút nguồn vốn FDI vào lĩnh vực nông nghiệp nói trên cho thấy hoàn toàn trái ngược với lợi thế và tiềm năng phát triển ngành này của Việt Nam, là nước luôn nằm trong top 5 các nước xuất khẩu gạo, cà phê, hạt tiêu, cao su... nhiều nhất thế giới.

Năm 2014, tốc độ tăng trưởng ngành nông nghiệp trong nước đạt 3,31%. Tổng kim ngạch xuất khẩu của ngành nông nghiệp trong năm vừa qua đạt đến 30,86 tỉ đô la Mỹ. Trong đó, các mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực là đồ gỗ, cà phê, tiêu, điều và các loại rau quả.

Một điểm đáng chú ý khác là FDI trong lĩnh vực nông nghiệp và phát triển nông thôn được đặc biệt coi trọng và được khuyến khích để bổ sung nguồn vốn cho đầu tư phát triển nông nghiệp. Vậy điều gì dẫn đến ngành này thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài ngày càng bị sụt giảm?

Ở các cuộc họp về việc tìm biện pháp thu hút đầu tư và phát triển ngành này, các chuyên gia, nhà đầu tư thường xuyên chỉ ra các nguyên nhân bằng cách lập lại những vấn đề không mới, đó là thời gian thu hồi vốn kéo dài, rủi ro do thiên tai, dịch bệnh, và việc thiếu những chính sách thu hút đầu tư hấp dẫn.

Ngoài ra, tình trạng sản xuất quy mô nhỏ, ruộng đất manh mún, công tác xúc tiến đầu tư trực tiếp nước ngoài vào nông nghiệp thiếu bài bản, thiếu chiến lược rõ ràng… cũng là những rào cản đối với các nhà đầu tư nước ngoài.

Có một thực tế là những năm gần đây, một số nhà đầu tư quan tâm đến nông nghiệp Việt Nam lại có xu hướng hoạt động thương mại như xuất, nhập khẩu và phân phối sản phẩm nông nghiệp chứ không đầu tư vào hoạt động sản xuất.

Một nhà đầu tư đã từng chia sẻ với Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online rằng khi họ đầu tư vào sản xuất, chế biến cá tra, họ phải bỏ ra một nguồn vốn không nhỏ để xây nhà máy, liên kết xây dựng vùng nguyên liệu… Trong khi đó, ở một khía cạnh khác, doanh nghiệp nội địa thường xuyên cạnh tranh bán phá giá. Do đó, nhà đầu tư này cho rằng thay vì trực tiếp đầu tư vào sản xuất và cạnh tranh với doanh nghiệp nội địa, họ đã chọn hướng đi làm nhà phân phối cho doanh nghiệp nội địa, dễ kiếm lợi nhuận hơn.

Ngoài ra, điều kiện hạ tầng giao thông chưa đồng bộ, môi trường đầu tư, thủ tục hành chính nhiêu khê, các khoản chi “ngoài luồng” còn quá lớn…, cũng làm nhà đầu tư FDI ngại rót vốn vào đây.

Bên cạnh các nguyên nhân khách quan trên, đại diện cơ quan xúc tiến đầu tư cho rằng việc thu hút FDI vào nông nghiệp đạt hiệu quả thấp còn xuất phát từ những nguyên nhân chủ quan như ngành nông nghiệp vẫn thiếu một chiến lược, định hướng dài hạn thu hút vốn đầu tư nước ngoài vào nông nghiệp, nông thôn một cách rõ ràng. Ngoài ra, hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách đối với các nhà đầu tư nước ngoài trong nông nghiệp chưa rõ ràng và minh bạch...

Với mục tiêu thu hút nguồn vốn này, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn gần đây cho biết sẽ rà soát lại cơ chế chính sách để tạo một môi trường đầu tư thuận lợi.

Bộ đang xây dựng Đề án tăng cường thu hút và quản lý đầu tư trực tiếp nước ngoài vào lĩnh vực nông, lâm ngư nghiệp giai đoạn 2015-2020, định hướng đến năm 2030, không để tình trạng thiếu đồng bộ giữa chính sách và triển khai trong thực tế.

(Nguồn: Taydo)